De rol van voeding bij prikkelbare darmsyndroom

Door Paula Mee – diëtist

In Nederland ervaart ongeveer 10 tot 15% van de bevolking klachten die passen bij Prikkelbare Darm Syndroom (PDS). PDS is een chronische verstoring van de functie van het maag-darmkanaal. Tot de klachten van PDS horen buikpijn, buikkramp, problemen met de ontlasting, een opgeblazen gevoel, diarree of juist verstopping. Vrouwen hebben vaker last van PDS dan mannen (1). Ook in Ierland komt PDS veel voor en is er veel ervaring met het toepassen van specifieke voedingspatronen voor het verminderen van symptomen.

Wat is er in Ierland bekend over de invloed van voeding op PDS? Paula Mee, diëtist en voormalig voorzitter van het Ierse diëtisteninstituut, gaat in deze blog post verder in op PDS als aandoening en vervolgens op de behandeling en de rol die voeding daarbij speelt – zoals dit in Ierland wordt toegepast. Let op: dit kan op sommige punten afwijken van de Nederlandse diëtistenpraktijk. Als laatste beschrijft Paula de laatste inzichten over het gebruik van probiotica bij PDS.

De impact van PDS op het dagelijks leven

Meerdere processen spelen een rol bij PDS, zoals een verstoorde darmflora, een verhoogde doorlaatbaarheid in de darmen en een veranderde activiteit van het immuunsysteem. Daarnaast is er een neurale en hormonale interactie tussen de hersenen en de darmen die invloed heeft op de symptomen van PDS. Het syndroom wordt dus gekenmerkt door een complex verloop en een divers palet aan symptomen. Patiënten kunnen last hebben van veel verschillende klachten. Het stellen van de diagnose is dan ook niet gemakkelijk.

Volgens de Rome IV criteria (2) – die ook door Nederlandse artsen worden gebruikt – kan er sprake zijn van PDS wanneer iemand al langer dan 6 maanden symptomen heeft en gemiddeld minstens 1 dag per week buikpijn heeft gehad in de afgelopen 3 maanden, en er tevens sprake is van twee van de volgende situaties:
1. De buikpijn is gerelateerd aan de ontlasting
2. Een verandering van de frequentie van de stoelgang: diarree of obstipatie
3. De vorm van de stoelgang is veranderd: te hard of te waterig

Additionele symptomen zoals een opgeblazen gevoel, winderigheid, maaggeluiden en misselijkheid worden ook vaak ervaren, en kunnen net zoals abnormale ontlasting een grote impact hebben op de kwaliteit van leven (3).

Voeding en PDS

Er wordt gedacht dat PDS een grote relatie heeft moet voeding. Daarom wordt – zowel in Ierland als Nederland – aangeraden om bij PDS te eten volgens een gezond voedingspatroon. Eten op gezette tijden, verminderen van de inname van niet-oplosbare vezels, minder gebruik van alcohol, cafeïne, frisdrank, kauwgum, pittig voedsel en vet behoren hiertoe. Daarnaast is regelmatige fysieke inspanning en goede hydratatie aanbevolen.

Wanneer deze aanpak niet leidt tot vermindering van PDS-symptomen kan het low FODMAP-dieet of het FODMAP-beperkte dieet overwogen worden. Patiënten wordt aangeraden dit enkel toe doen onder de begeleiding van een diëtist met expertise op dit gebied. De effectiviteit van het low FODMAP-dieet staat beschreven in meerdere wetenschappelijke artikelen (6-10), maar is in Nederland niet algemeen geaccepteerd als behandelmethode voor PDS. Toch wordt de methode door veel diëtisten toegepast op basis van hun ervaringen.

Het low FODMAP-dieet bestaat uit drie fases. In de eerste fase wordt voeding die rijk is aan Fermenteerbare Oligosachariden, Disachariden, Monosachariden en (And) Polyolen vermeden. In de tweede fase worden deze voedingsmiddelen geleidelijk opnieuw gegeten zodat de diëtist de oorzaak van de klachten kan achterhalen. In de derde fase wordt een aangepast FODMAP-dieet toegepast waarbij enkel de ‘boosdoeners’ uit de voeding worden weggelaten. Wanneer het duidelijk is welke voeding de klachten veroorzaakt, is het voldoende om deze uit het dagelijks voedingspatroon weg te laten zolang wordt gezorgd voor inname van voldoende nutriënten.

Een waarschuwing is wel op zijn plaats: een FODMAP-beperkt dieet kan de darmflora veranderen. Daarom is het van groot belang dit dieet enkel kortdurend toe te passen onder professionele begeleiding en volgens de drie genoemde stadia, om zo de ongewenste effecten te verminderen (12,13).

De darmflora bij PDS

Het lijkt zo te zijn dat de darmflora van mensen die reageren op het FODMAP-beperkte dieet anders is dan diegenen die hier niet op reageren (14). Daarom wordt gedacht dat de darmflora een belangrijke rol speelt bij PDS. Echter is deze rol lastig grijpbaar, net als de symptomen van PDS. Er is nog veel wetenschappelijk onderzoek nodig om het ontstaan en het complexe verloop van PDS te doorgronden. Als uiteindelijk duidelijk wordt dat specifieke symptomen, zoals buikpijn, diarree en constipatie gerelateerd zijn aan veranderingen in de darmflora, dan zou behandeling met probiotica een mogelijke oplossing kunnen zijn. Daarom wordt er veel onderzoek gedaan naar de effecten van probiotica bij PDS.

Recent is er een groot onderzoek gedaan op basis van de resultaten van 21 onafhankelijke studies naar de effectiviteit van verschillende probiotica bij PDS-patiënten. De conclusie van dit overkoepelende onderzoek was dat probiotica wel degelijk een meetbare verbetering kunnen opleveren in de kwaliteit van leven van patiënten. Er werden echter geen effecten gevonden voor het verminderen van specifieke symptomen zoals buikpijn en een opgeblazen gevoel (15). De onderzoekers gaven aan dat het gebruik van een lage dosis probiotica voor een periode van minder dan 8 weken het meest effectief leek voor het verbeteren van de levenskwaliteit.

Deze bevindingen geven aan dat het mogelijk kan zijn om de darmflora aan te passen met probiotica, maar er is meer onderzoek nodig om te bepalen welke soorten probiotica effectief zijn en welke niet, bij welke dosis en voor hoe lang deze gebruikt moeten worden.

Gut Feeling

Paula Mee heeft samen met Lorraine Maher het boek ‘Gut Feeling’ geschreven. Dit boek geeft een overzicht van pro- en prebiotica en enkele praktische tips zoals mindfulness en meditatie voor het omgaan met de psychologische aspecten van PDS. Het belangrijkste doel van het boek is om patiënten te helpen om goed te eten en om lekkere maaltijden te koken zonder het gebruik van bijvoorbeeld pasta, zuivel, ui en knoflook bij het volgen van het FODMAP-beperkte dieet. Het boek bevat 100 recepten die geschikt zijn voor mensen met een gevoelig darmsysteem.

Referenties

1. Lovell RM & Ford AC (2012) Global prevalence of and risk factors for irritable bowel syndrome: a meta-analysis. Clin Gastroenterol Hepatol 10, e4
2. Simren M, Palsson OS, Whitehead WE. (2017) Update on Rome IV Criteria for Colorectal Disorders: Implications for Clinical Practice. Curr Gastroenterol Rep. Apr; 19(4):15.
3. Mönnikes H. (2011) Quality of life in patients with irritable bowel syndrome. J Clin Gastroenterol. 45: S98-101.
4. Monsbakken K, Vandvik P & Farup P (2006) Perceived food intolerance in subjects with irritable bowel syndrome – etiology, prevalence and consequences. Eur J Clin Nutr 60, 667–672.
5. Simrén M, Månsson A, Langkilde AM et al. (2001) Food-related gastrointestinal symptoms in the irritable bowel syndrome. Digestion 63, 108–115
6. Cozma-Petruţ A, Loghin F, Miere D, Dumitraşcu DL. (2017) Diet in irritable bowel syndrome: What to recommend, not what to forbid to patients! World J Gastroenterology;23(21):3771–3783.
7. Halmos EP, Power VA, Shepherd SJ et al. (2014) A diet low in FODMAPs reduces symptoms of irritable bowel syndrome. Gastroenterology 146(67–75), e5.
8. Shepherd SJ, Parker FC, Muir JG et al. (2008) Dietary triggers of abdominal symptoms in patients with irritable bowel syndrome: randomized placebo-controlled evidence. Clin Gastroenterol Hepatol 6, 765–771.
9. Staudacher HM, Lomer MC, Anderson JL et al. (2012) Fermentable carbohydrate restriction reduces luminal bifidobacteria and gastrointestinal symptoms in patients with irritable bowel syndrome. J Nutr142, 1510–1518.
10. Böhn L, Storsrud S, Liljebo T et al. (2015) Diet low in FODMAPs reduces symptoms of irritable bowel syndrome as well as traditional dietary advice: a randomized controlled trial. Gastroenterology 149, 1399–1407.
11. Gibson PR & Shepherd SJ (2010) Evidence-based dietary management of functional gastrointestinal symptoms: the FODMAP approach. J Gastroenterol Hepatol 25, 252–258.
12. Staudacher HM, Lomer MC, Anderson JL et al. (2012) Fermentable carbohydrate restriction reduces luminal bifidobacteria and gastrointestinal symptoms in patients with irritable bowel syndrome. J Nutr142, 1510–1518.
13. Halmos EP, Christophersen CT, Bird AR et al. (2015) Diets that differ in their FODMAP content alter the colonic luminal microenvironment. Gut 64, 93–100.
14. Bennet SMP, Böhn L, Störsrud S, et al. (2017) Multivariate modelling of faecal bacterial profiles of patients with IBS predicts responsiveness to a diet low in FODMAPs Gut Published Online First: 17 April 2017. doi: 10.1136/gutjnl-2016-313128
15. Yan an Zhang, Lixiang Li, Chuanguo Guo, Dan Mu, Bingcheng Feng, Xiuli Zuo and Yanqing Li (2016). Effects of probiotic type, dose and treatment duration on irritable bowel syndrome diagnosed by Rome III criteria: a meta-analysis . BMC Gastroenterology BMC series.